Lào - Chuyến đi đầu tiên (Phần 3 : Thắc mắc và gợi mở)

Khau nẻo, món cơm (nếp cẩm) ngon tuyệt ở Lào, xa xa mờ ảo kia là tầm mác hung và bia Lào

 Trở về từ Udon Thani mình đã quyết định ngày mai sẽ chơi nốt ở Viêng, đi một số điểm chưa đi được, rồi tối bắt xe về nhà. Sau vài lần hụt, mình quyết tâm phải đi tìm cho bằng được một chỗ bán đồ ăn Lào để thử, vì đi đến đâu muốn trải nghiệm văn hóa thì cũng phải ít nhất nếm thử các món ăn ở đó một lần. Thế là trưa nắng hơi oi mà vẫn cuốc bộ loăng quăng vừa “hỏi” đường, luần quần lạc vào một con phố mà từ đầu đến cuối phải đến 80% là cửa hàng/quán ăn của người Việt, thấy toàn biển hiệu tiếng Việt. Vì hỏi mấy cô mấy bác Lào mãi mà cứ vẫn thấy chỉ đi tới đi tới, nên mình ghé vào một tiệm photocopy của 2 anh chị người Việt để hỏi xem có thông tin gì khả dĩ hơn không, thì vẫn được chỉ đi về hướng đó, qua cái ngã ba là đến khu chợ có bán đồ ăn Lào. Mình đi tiếp được một hồi thì chả thấy chợ đâu lại thấy được một nhà hàng, hỏi sơ 2 bác xe ôm đang lúi húi sửa xe bên đường thì biết chắc là trong này có thứ mình cần, thế nên đánh bạo vào luôn mặc dù cũng khá là ngoài dự tính (vốn chỉ nhắm vào cái sạp nào xập xệ tí thôi cũng được cho nó rẻ -.-). Ấn tượng khi vào nhà hàng này khá tốt, nhân viên mặc dù không nói được tiếng Anh nhiều, nhưng thái độ khá thân thiện, cũng ra cười chào hỏi hỏi, mình gọi bừa bừa thì cuối cùng bữa ăn của mình là một đĩa Tằm mắc hung, một âu Khau nẻo + một đĩa gà rán, và thêm 1 chai bia Lào. Trải nghiệm bữa ăn Lào đem lại cho mình cảm giác rất thú vị, ăn cơm Lào theo cảm nhận lần đầu tiên là rất ngon, và mình cũng biết được Tằm mác hung, Khau nẻo là như thế nào, nhưng mình sẽ không viết cụ thể ở đây (để dành nói bằng mồm thôi hihihi). Phần cuối của những ghi chép tản mản này, như cái tựa đề, mình muốn dành để thuật lại những điều thắc mắc và gợi mở thú vị về những nét văn hóa lịch sử của những nơi mình đặt chân đến trong chuyến đi lần này.

Một am thờ ở khu chợ xép bán hàng lưu niêmh phía sau Thạt Luổng

Bệ thờ trước lối ra vào khách sạn mình nghỉ. Nhìn ngôi nhà kiểu kiến trúc truyền thống Lào này rõ ràng khiến mình liên tưởng tới Liêu quốc như trong những gì phim ảnh kiếm hiệp Kim Dung vẽ ra.

Thứ nhất, những ngày trước khi lên đường, để chuẩn bị, mình đã đọc thông tin trên mạng về lịch sử nước Lào. Và một trong những điều để lại thắc mắc lớn đầu tiên cho mình đó là nước Lào còn có tên gọi khác là “Liêu”. Mình đã rất bất ngờ khi biết điều này. Vì những gì mình biết về nước Liêu là qua nội dung truyện Kim Dung, trong đó, câu chuyện Thần Điêu Đại Hiệp mô tả Liêu là một nước hiếu chiến, có dã tâm xâm lược lên phía Bắc, và có thời gian đã quấy phá biên giới miền Nam Trung Quốc rất nhiều. Thế nhưng cảm nhận và theo cả những gì mình đọc được về Lào thì đây là một dân tộc rất hiền hòa. Những ngày ở Viêng mình cũng thấy người Lào cực kỳ hiền, đến mức nhút nhát và không toan tính. Vậy mà trong quá khứ cũng đã có lúc tham vọng thì quả là thú vị. Đây sẽ là câu hỏi cho mình tìm hiểu tiếp dần dần về dân tộc  và đất nước hay ho này.

Hoa được đặt trên tay Phật ngày rằm tại chùa Ho Phra Keo

Điều thứ hai, nhớ lại chuyến đi Campuchia năm trước, đã có một câu hỏi lớn theo mình sau cuộc hành trình, đó là vì sao văn hóa và kiến trúc ở các nước theo tôn giáo đạo Phật tiểu thừa lại nhìn thấy rõ rệt nét ảnh hưởng của Hindu giáo như thế? Câu hỏi này lại gợi mở khi mình đi sang Lào, bởi đây cũng là một quốc gia Phật giáo tiểu thừa. Và vấn đề được làm rõ khi mình biết Theravada (hay Phật giáo tiểu thừa) là một trong hai nhánh lớn của Phật giáo nói chung (bên cạnh Mahayana – Đại thừa). Để nói về sự phân chia này là một câu chuyện dài phức tạp. Đại thừa là tên gọi khác của Phật giáo Bắc tông, với sự ảnh hưởng chính của Trung Quốc và phổ biến ở các vùng Việt Nam, Nhật, Mông Cổ, Triều Tiên, Tây Tạng... Còn “Tiểu thừa” – Nam tông – là Phật giáo gần với giáo lý nguyên thủy của nhà Phật hơn, ảnh hưởng chính từ Ấn Độ tới các nước Myanmar, Thái, Lào, Cam... Hai phái này đều cho rằng giáo lý của mình mới là đúng và tốt đẹp, phái còn lại là thấp kém, bản thân tên gọi “Tiểu thừa” cũng là cách miệt thị của người theo phái Đại thừa gọi Phật giáo Nam tông, còn những người theo Nam tông thì không công nhận cách phân chia đó.

Những tượng phật phế tích còn sót lại được đặt trong khuôn viên chùa Sisaket

Đối với văn hóa Phật giáo của Lào, đầu được coi là bộ phận tôn quý nhất của cơ thể. Điều này thể hiện cả trong cách đúc các tượng Phật, phần đầu thường được cho vào những thứ đồ quý giá như vàng bạc châu báu. Khi nước Lào bị xâm lược, biết được điều này, quân địch đã chặt lấy đầu, hoặc phần chỏm nhọn trên đầu các tượng Phật, để lấy phần châu báu trong đó đi.

Trở lại với câu hỏi, vậy thì theo như mình hiểu, Phật giáo ra đời trong thời kỳ hoàn cảnh xã hội của nước Ấn lúc đó khá loạn lạc, và bị phân chia giai cấp sâu sắc nặng nề bởi Hindu giáo với những đẳng cấp tu sĩ Bà La Môn, vua quan quý tộc, thương gia, dân nghèo, nô lệ... Cho nên về bản chất, Phật giáo từ Ấn Độ rõ ràng có kế thừa một phần tinh hoa của Hindu giáo, thể hiện ở những chi tiết ở các công trình kiến trúc, và cả những điển tích, những thần thoại. Thế nên ở các ngôi chùa của Phật giáo Nam tông mới thấy rõ mồn một những hình chạm khắc của rắn Naga, chim thần Garuda, các vũ nữ Apsara... Hình tượng Phật ở đây mặc dù khá thoát tục, cũng phảng phất nét dữ dằn của những vị thần Hindu giáo, tai và tay dài nhọn, mắt sập xuống nhưng vẫn mở khá lớn, đầu hay đội chiếc mũ nhọn hoắt chọc lên trời, chứ không hiền hòa nhiều như các tượng Phật Việt Nam.  Bản thân Hindu giáo cũng xem Đức Phật Thích Ca là hóa thân gần nhất đã xuất hiện làm đấng cứu thế nhân loại trong số mười hóa thân của thần bảo tồn Vishnu, nghĩa là người theo Hindu giáo, nhìn một cách nào đó, vẫn cho rằng đạo Phật cũng là một phần/con cháu của Hindu giáo. Câu chuyện về các tông phái đạo Phật và các tôn giáo khác nữa cũng sẽ là một hướng vô cùng thú vị để cho mình tìm hiểu tiếp những ngày sau. J

Xuất phát từ điển tích khi Đức Phật sinh ra được con rắn chín đầu phun nước thơm tắm rửa. Ngày nay cứ đến dịp lễ Phật đản sinh, năm mới, người Lào có tục té nước. Ở các chùa thì người ta không dùng tay té nước mà dùng một dụng cụ có hình ống như con rắn thế này, một đầu có nắp mở lên đổ nước vào, đầu kia có lỗ rỏ xuống dưới, tượng Phật được đặt bên dưới và "tắm" theo cách đó. Té nước là một cách xua tà ma, gột rửa muộn phiền xui xẻo, cầu may mắn cho năm mới.

Mặc dù các món ăn Lào rất ngon nhưng vì không lường trước được tình hình mà gọi quá nhiều, nên mình đã đành bỏ dở 1/2 đĩa Tằm mác hung và 1/3 chai bia Lào. Rời nhà hàng với cái mặt đỏ bừng, mình đi về phía Ho Phra Keo, nơi mà hôm trước ghé vào thì đã đến giờ đóng cửa. Đây là một ngôi chùa nữa cổ và rất đẹp, lịch sử nguyên gốc đã có từ thế kỷ 16, nhưng được xây lại vào thế kỷ 18, 19 gì đó sau một trận hỏa hoạn.  Kiến trúc chùa có cái mái hình tam giác rất đẹp, cao, nhìn từ bên ngoài vào cũng không kìm được lòng phải thốt lên, nhớ hôm trước không vào được nhưng vì đẹp quá nên mình cũng đứng ngoài chụp vào cái mái đó. Phía trước bậc thềm cũng là 2 con rắn Naga 2 bên, một điểm đặc biệt là các nước theo Phật giáo Tiểu thừa (và mình nghĩ là cả Hindu giáo nữa) không biết đến con “Rồng”, mà tất cả đều tôn thờ con “Rắn thần”, nên hầu như tất cả mọi chỗ mà ở Việt Nam thấy hình con rồng thì ở Lào đều thay bằng hình ảnh con rắn J . Bước lên những bậc tam cấp bằng gạch và đá mát lạnh và khá cao, gấp thì đến ngay gian thờ chính, ngay trước ngự 2 vị Phật hộ pháp (lại khác so với chùa chiền ở Việt Nam nữa, nơi mà đa số hình ảnh hộ pháp là ông Thiện và ông Ác) đứng đưa hai tay thẳng ra trước mặt ra điều che chắn mọi tà ma ác quỷ không được xâm nhập vào chùa. Bên trong gian thờ chính là rất nhiều tượng Phật, một điểm khác biệt giữa Đại – Tiểu thừa là đối với Phật giáo Tiểu thừa, không có sự hiện diện của các vị La hán hay Phật gì khác mà tất cả các tượng đều chỉ một vị duy nhất là Thích Ca Mâu Ni, cho nên các tượng Phật dù rất nhiều rất đẹp nhưng đều không gợi lên một sự khác biệt có cá tính rõ nét nào. Ngôi chùa Ho Phra Keo này cũng có một lịch sử khá lâu đời, gắn liền với vị vua Xệt Tha Thi Lạt, cũng là người đã xây ngôi tháp Thạt Luổng, khi ông dời đô từ Luông Phra Băng về Viêng Chăn để tránh thế lực lớn của quân nước Myanmar lúc đó, đã đem theo Phật ngọc (Phra Keo) về và dựng chùa thờ phụng lưu giữ. Đến nay thì báu vật đó đã lạc đi đâu mất và ngôi chùa giờ cũng vừa là một bảo tàng cho khách tham quan.

Món "chè rau câu" ngon tuyệt ngoài chợ Sáng. Thú thực là mình có hỏi tên gọi nhưng không tài nào nhớ được =.= . 

Cô Tiểu và chú Súp, hai người bạn Thái dễ thương

Trước khi về khách sạn để soạn đồ ra bến xe, mình còn đến khu chợ Sáng để tìm mua ít đồ làm quà, khu chợ này có vẻ sầm uất và bán nhiều mặt hàng phong phú hơn so với chợ Udon Thani, mình cũng dạo chợ mua một ít đồ lưu niệm nho nhỏ rồi thôi. Cái cảm giác dạo chợ một vùng xa lạ không ai biết mình, rồi ghé vào ngồi nghỉ một nhà bên đường, ăn món chè (gần giống như rau câu bên mình nhưng có ít trái cây thanh thanh mát mát) cũng thật là đã và khiến mình sẽ nhớ mãi. Quãng đường từ bến xe Nam Viêng Chăn trở về nhà cũng có nhiều chuyện đáng nhớ, đầu tiên là món đá bào ngon tuyệt trần đời ở trong bến xe. Từ trước giờ mình đã thấy người ta làm món này nhiều, nhìn cách họ làm mình nghĩ món này chẳng có gì đặc biệt đáng thưởng thức, nhưng mình đã lầm, trong cái tâm trạng háo hức xen lẫn chút tiếc nuối khi chuẩn bị lên xe trở về sau một cuộc hành trình đáng nhớ, mình đã tự cho mình được thưởng thức món đá bào ngon nhất trên đời. Trên chuyến xe trở về, mình đã gặp và nói chuyện, giúp đỡ một đôi vợ chồng già người Thái rất dễ thương, chú Sup và cô Tiểu. Trải qua những lúc ăn cơm, những giờ phút chờ qua cửa khẩu Lao Bảo, mình đã kết thân, trò chuyện và biết được hai người không có con, thích đi du lịch và trước giờ đã đi du lịch rất nhiều nhưng chỉ theo tour, còn lần này, cô chú đi từ Băng Cốc sang Viêng Chăn, rồi từ Viêng Chăn sang Huế, Huế đi Hội An rồi mới trở về nhà. Quả là một việc không dễ làm đối với những người ở lứa tuổi như cô chú. Nhưng mình thấy rất thú vị và khâm phục, cả một chút đồng cảm nữa, vì chẳng phải cách mình đi cũng giống như cô chú hay sao. Ấn tượng của mình về cô chú rất tốt đẹp, cô chú đối với mình cũng thế, và qua đợt này mình đã thay đổi suy nghĩ. Trước đây mình chỉ luôn nghĩ về Thái như là một nơi vui chơi giải trí, mọi người chỉ toàn đi mua sắm sex show các kiểu, nên mình không có ý định sẽ đến Thái chơi, nhưng sau khi cảm nhận được sự vui vẻ, thân thiện, tốt bụng, nhiệt tình của cô chú và người Thái, mình đã quyết định có một dịp không xa mình sẽ ghé thăm Thái Lan và nếu được sẽ tiện đường qua Myanmar du hí, mình đã viết trong email gửi cô Tiểu như thế rồi, cô nói khi nào mình đi thì nói cô một tiếng xem cô có thể giúp được gì cho mình, rất vui. Nhất định là như thế :D .

***phần 1

***phần 2

Pha Thạt Luổng tuyệt đẹp trong ráng chiều...